1. Lexlege
  2. System informacji prawnej
  3. Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
  4. Rozdział 1. Przepisy ogólne

Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci

Stan prawny aktualny na dzień: 

Dz.U.2026.0.508.t.j. - Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci

Przejdź do
Wersje aktu
Ucz się z ArslegePobierz PDF

Wersja obowiązująca

Rozdział 1. Przepisy ogólne

Art.  1. Zakres regulacji ustawy

  • 1. Ustawa określa warunki nabywania prawa do świadczenia wychowawczego oraz zasady przyznawania i wypłacania tego świadczenia.
  • 2. Prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje:
    • 1) obywatelom polskim;
    • 2) cudzoziemcom:
      • a) do których stosuje się przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego,
      • b) jeżeli wynika to z wiążących Rzeczpospolitą Polską dwustronnych umów międzynarodowych o zabezpieczeniu społecznym,
      • c) przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie zezwolenia na pobyt czasowy udzielonego w związku z okolicznościami, o których mowa w art. 127  lub art. 137a  ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2024 r. poz. 769 i 1222), jeżeli zamieszkują z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej,
      • ca) przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie art. 106  ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2025 r. poz. 223, 389, 619, 621 i 1794 oraz z 2026 r. poz. 203) lub przepisów wydanych na podstawie art. 107  ust. 1 tej ustawy, o ile posiadają numer PESEL ze statusem UKR, o którym mowa w art. 8  pkt 24a lit. d ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2025 r. poz. 274, z późn. zm.), jeżeli zamieszkują z członkami rodzin na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej,
      • d) posiadającym kartę pobytu z adnotacją „dostęp do rynku pracy”, jeżeli zamieszkują z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, z wyłączeniem obywateli państw trzecich, którzy uzyskali zezwolenie na pracę na terytorium państwa członkowskiego na okres nieprzekraczający sześciu miesięcy, obywateli państw trzecich przyjętych w celu podjęcia studiów lub pracy sezonowej oraz obywateli państw trzecich, którzy mają prawo do wykonywania pracy na podstawie wizy,
      • e) przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej: - na podstawie zezwolenia na pobyt czasowy, o którym mowa w art. 139a  ust. 1 lub art. 139o  ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach, lub - w związku z korzystaniem z mobilności krótkoterminowej pracownika kadry kierowniczej, specjalisty lub pracownika odbywającego staż w ramach przeniesienia wewnątrz przedsiębiorstwa na warunkach określonych w art. 139n  ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach - jeżeli zamieszkują z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, z wyłączeniem cudzoziemców, którym zezwolono na pobyt i pracę na okres nieprzekraczający dziewięciu miesięcy, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej,
      • f) przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej: - na podstawie zezwolenia na pobyt czasowy, o którym mowa w art. 151  lub art. 151b  ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach, - na podstawie wizy krajowej w celu prowadzenia badań naukowych lub prac rozwojowych, − w związku z korzystaniem z mobilności krótkoterminowej naukowca na warunkach określonych w art. 156b  ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach − z wyłączeniem cudzoziemców, którym zezwolono na pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres nieprzekraczający sześciu miesięcy, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej,
      • g) przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej obywatelom Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej oraz członkom ich rodzin, o których mowa w art. 10  ust. 1 lit. b, d, e lub f umowy o wystąpieniu Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej z Unii Europejskiej i Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej (Dz. Urz. UE L 29 z 31.01.2020, str. 7, z późn. zm.).
  • 2a. Prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje osobom, o których mowa w ust. 2 pkt 2 lit. c–f, za dany miesiąc, jeżeli były aktywne zawodowo na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w miesiącu poprzedzającym ten miesiąc. Warunek ten nie dotyczy osób ubiegających się o świadczenie wychowawcze lub otrzymujących świadczenie wychowawcze na dziecko będące obywatelem polskim lub posiadające orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o umiarkowanym bądź znacznym stopniu niepełnosprawności, o których mowa w ustawie z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2025 r. poz. 913, 1301, 1665 i 1746 oraz z 2026 r. poz. 26), lub znajdujące się pod opieką opiekuna wskazanego przez władze kraju pochodzenia.
  • 2b. Jeżeli osoby, o których mowa w ust. 2 pkt 2 lit. c–f, nie były aktywne zawodowo na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w miesiącu poprzedzającym dany miesiąc, o którym mowa w ust. 2a, ale w tym miesiącu podlegały ubezpieczeniu zdrowotnemu na podstawie art. 66  ust. 1 pkt 24 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 146, z późn. zm.), nabywają prawo do świadczenia wychowawczego:
    • 1) na okres 3 miesięcy albo
    • 2) na okres 6 miesięcy, jeżeli spełniają pozostałe warunki do świadczenia wychowawczego na troje lub więcej dzieci.
  • 2c. Prawo do świadczenia wychowawczego na zasadach określonych w ust. 2b przysługuje nie dłużej niż do końca okresu, o którym mowa w art. 18  ust. 1, oraz nie więcej niż jeden raz w okresie, o którym mowa w tym przepisie.
  • 2d. Prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje osobom, o których mowa w ust. 2 pkt 2 lit. c–f, jeżeli dziecko, na które ubiegają się o świadczenie wychowawcze lub otrzymują świadczenie wychowawcze, realizuje odpowiednio obowiązek rocznego przygotowania przedszkolnego, obowiązek szkolny albo obowiązek nauki, zgodnie z ustawą z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (Dz. U. z 2025 r. poz. 1043 i 1160), co zostało potwierdzone w wyniku weryfikacji dokonanej na podstawie art. 66b  ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o systemie informacji oświatowej (Dz. U. z 2024 r. poz. 152, 858, 1572 i 1933 oraz z 2025 r. poz. 1019 i 1160), chyba że dziecko jest w wieku, w jakim obowiązki te go nie dotyczą, albo obowiązki te zostały mu odroczone albo dziecko realizuje obowiązek nauki przez uczęszczanie do uczelni należącej do polskiego systemu szkolnictwa wyższego, na kwalifikacyjny kurs zawodowy albo na praktykę absolwencką, o której mowa w ustawie z dnia 17 lipca 2009 r. o praktykach absolwenckich (Dz. U. z 2018 r. poz. 1244 oraz z 2025 r. poz. 620), zgodnie z art. 36  ust. 12 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe.
  • 2e. Realizację przez dziecko obowiązku nauki poprzez naukę w uczelni należącej do polskiego systemu szkolnictwa wyższego lub uczęszczanie na kwalifikacyjne kursy zawodowe albo na praktykę absolwencką, o której mowa w ustawie z dnia 17 lipca 2009 r. o praktykach absolwenckich, osoba ubiegająca się o świadczenie wychowawcze lub je pobierająca potwierdza zaświadczeniem wydanym przez uczelnię, organizatora kwalifikacyjnego kursu zawodowego albo praktyki absolwenckiej.
  • 2f. Wypłata świadczenia wychowawczego podlega wstrzymaniu przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, jeżeli występują wątpliwości dotyczące spełnienia warunków do jego otrzymywania, w szczególności zamieszkiwania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez wnioskodawcę, o którym mowa w ust. 2 pkt 2 lit. c–f, lub przez dziecko, na które przysługuje świadczenie wychowawcze.
  • 2g. W celu weryfikacji przesłanki zamieszkiwania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez wnioskodawcę, o którym mowa w ust. 2 pkt 2 lit. c–f, lub przez dziecko, na które przysługuje świadczenie wychowawcze, Komendant Główny Straży Granicznej udostępnia Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych, w drodze teletransmisji danych, informacje o cudzoziemcu oraz dziecku, na które wnioskowane jest świadczenie wychowawcze lub, na które pobierane jest świadczenie wychowawcze, w zakresie:
    • 1) imienia (imion) i nazwiska (nazwisk);
    • 2) daty urodzenia;
    • 3) numeru PESEL;
    • 4) rodzaju, serii i numeru dokumentu stanowiącego podstawę przekroczenia granicy;
    • 5) kraju wydania dokumentu stanowiącego podstawę przekroczenia granicy;
    • 6) rodzaju, serii, numeru, daty wydania oraz daty ważności dokumentu potwierdzającego legalność pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;
    • 7) przekroczenia granicy Rzeczypospolitej Polskiej w kierunku wjazdowym;
    • 8) przekroczenia granicy Rzeczypospolitej Polskiej w kierunku wyjazdowym.
  • 3. Prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje osobom, o których mowa w ust. 2, jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres, w jakim mają otrzymywać świadczenie wychowawcze, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

Art.  2. Objaśnienie pojęć

  • Ilekroć w ustawie jest mowa o:
    • 1) (uchylony)
    • 1a) aktywności zawodowej – oznacza to:
      • a) podleganie obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym na podstawie art. 6  ust. 1 pkt 1–5a, 7 i 7b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 350, z późn. zm.) oraz z tytułu wykonywania umowy uaktywniającej określonej w ustawie z dnia 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 (Dz. U. z 2025 r. poz. 798), od podstawy wymiaru składek na te ubezpieczenia stanowiącej nie mniej niż 50 % minimalnego wynagrodzenia za pracę,
      • b) podleganie obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym na podstawie art. 6  ust. 1 pkt 9, 9a, 9c, 20 i 21 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych,
      • c) podleganie obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym jako osoby przebywające na urlopach wychowawczych, o których mowa w art. 6  ust. 1 pkt 19 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych,
      • d) prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej, o której mowa w art. 18  ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców (Dz. U. z 2024 r. poz. 236, z późn. zm.) oraz w art. 18a  i art. 18c  ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych,
      • e) pobieranie zasiłku macierzyńskiego, zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego, zasiłku chorobowego, zasiłku opiekuńczego, zasiłku wyrównawczego albo świadczenia rehabilitacyjnego na podstawie ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz. U. z 2025 r. poz. 501 i 1083), zasiłku chorobowego, zasiłku wyrównawczego albo świadczenia rehabilitacyjnego na podstawie ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. z 2025 r. poz. 257, 620 i 1083), jeżeli podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ostatnio przyjęta do obliczenia składek albo kwota zasiłku, świadczenia albo wynagrodzenia stanowi nie mniej niż 50 % minimalnego wynagrodzenia za pracę w odniesieniu do osób, o których mowa w lit. a, albo nie mniej niż 30 % minimalnego wynagrodzenia za pracę w przypadku osób, o których mowa w lit. d,
      • f) podleganie obowiązkowo ubezpieczeniu zdrowotnemu na podstawie art. 66  ust. 1 pkt 16, 16a, 24a, 25, 28c i 37 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych,
      • g) podleganie, na podstawie ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2025 r. poz. 197, 620, 621 i 1160), ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu rolników z mocy ustawy albo przez nieprzerwany okres co najmniej 12 miesięcy ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu rolników na wniosek, z wyjątkiem osób, o których mowa w art. 16  ust. 1 pkt 3 i 4 oraz ust. 2 pkt 2 tej ustawy,
      • h) podleganie dobrowolnie ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym na podstawie art. 7  ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych;
    • 2) (uchylony)
    • 3) (uchylony)
    • 4) (uchylony)
    • 5) dziecku – oznacza to dziecko własne, dziecko przysposobione oraz dziecko, w sprawie którego toczy się postępowanie o przysposobienie, dziecko znajdujące się pod opieką prawną, dziecko umieszczone w pieczy zastępczej lub dziecko umieszczone w domu pomocy społecznej;
    • 6) (uchylony)
    • 7) (uchylony)
    • 8) instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie – oznacza to młodzieżowy ośrodek wychowawczy, schronisko dla nieletnich, zakład poprawczy, areszt śledczy, zakład karny, szkołę wojskową lub inną szkołę, jeżeli instytucje te zapewniają nieodpłatnie pełne utrzymanie;
    • 8a) minimalnym wynagrodzeniu za pracę – oznacza to minimalne wynagrodzenie za pracę, o którym mowa w ustawie z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę (Dz. U. z 2024 r. poz. 1773);
    • 9) (uchylony)
    • 10) opiekunie faktycznym dziecka – oznacza to osobę faktycznie opiekującą się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu opiekuńczego o przysposobienie dziecka;
    • 10a) opiekunie tymczasowym dziecka – oznacza to osobę, o której mowa w art. 113  ustawy dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;
    • 10b) opiekunie dziecka wskazanym przez władze kraju pochodzenia – oznacza to osobę, o której mowa w art. 113a  ustawy dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;
    • 11) (uchylony)
    • 12) (uchylony)
    • 13) (uchylony)
    • 14) (uchylony)
    • 15) przepisach o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego – oznacza to rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 166 z 30.04.2004, str. 1, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 5, t. 5, str. 72, z późn. zm.) oraz rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczące wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 284 z 30.10.2009, str. 1, z późn. zm.);
    • 16) (uchylony)
    • 17) szkole – oznacza to szkołę podstawową, szkołę ponadpodstawową, klasy dotychczasowej szkoły ponadgimnazjalnej prowadzone w szkole ponadpodstawowej, szkołę artystyczną, w której jest realizowany obowiązek szkolny lub nauki, a także młodzieżowy ośrodek socjoterapii, młodzieżowy ośrodek wychowawczy, specjalny ośrodek szkolno-wychowawczy, specjalny ośrodek wychowawczy, ośrodek rewalidacyjno-wychowawczy.
    • 18) (uchylony)
    • 19) (uchylony)
    • 20) (uchylony)
    • 21) (uchylony)
    • 22) (uchylony)

Art.  3. Sprawozdanie z realizacji ustawy

  • Rada Ministrów składa corocznie Sejmowi i Senatowi, w terminie do dnia 30 września, sprawozdanie z realizacji ustawy.