Koniec z nieskończonym czekaniem. Jak działa nowa procedura?
Dotychczas realizacja jakichkolwiek prac przy zabytku lub w jego sąsiedztwie wymagała uzyskania oficjalnej, pisemnej decyzji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków (WKZ). Od 3 czerwca 2026 r. zasady gry ulegają zmianie.
Inwestor zgłasza zamiar podjęcia określonych działań, a urząd ma dokładnie 60 dni na reakcję. Jeżeli w tym ustawowym terminie konserwator nie wniesie oficjalnego sprzeciwu, sprawę uznaje się za rozstrzygniętą pomyślnie dla wnioskodawcy (tzw. milcząca zgoda).
Warto jednak pamiętać, że urzędnicy nie tracą swoich uprawnień kontrolnych. Konserwator nadal ma prawo wetować wnioski – sprzeciw zostanie wniesiony zawsze wtedy, gdy planowane prace mogłyby doprowadzić do uszkodzenia, zeszpecenia lub bezpowrotnego zniszczenia narodowego dziedzictwa kulturowego.
W jakich sprawach zadziała „milcząca zgoda”?
Nowy tryb postępowania nie obejmie głębokich prac konserwatorskich czy restauratorskich samych obiektów, ale dotyczy szerokiego katalogu innych, popularnych procedur (określonych w art. 36 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków):
- Inwestycje w sąsiedztwie: Prowadzenie wszelkich robót budowlanych w otoczeniu (otulinie) zabytku.
- Zmiana funkcji obiektu: Przekształcenie przeznaczenia zabytku wpisanego do rejestru lub zmiana sposobu jego użytkowania.
- Reklamy, napisy i klimatyzatory: Montaż na zabytkach urządzeń technicznych (np. anten, klimatyzacji), tablic reklamowych, nośników promocyjnych czy napisów.
- Przenoszenie elementów ruchomych: Trwałe przemieszczenie zabytku ruchomego (np. historycznego mebla, obrazu, ołtarza), które naruszałoby tradycyjny wystrój wnętrza, w którym się znajduje.
- Inne modyfikacje wizualne: Podejmowanie działań mogących wpłynąć na wygląd lub naruszyć substancję zabytku (z pewnymi wyjątkami dotyczącymi zieleni).
Nowe zasady wycinki drzew i krzewów na terenach zabytkowych
Druga istotna zmiana dotyczy uproszczenia procedur związanych z zabytkową zielenią. Do tej pory usunięcie drzewa z historycznego parku często wymagało przechodzenia przez kilka osobnych postępowań.
Nowelizacja wprowadza zasadę jednej decyzji administracyjnej. Wojewódzki konserwator zabytków będzie wydawał tylko jedno rozstrzygnięcie w sprawie usunięcia drzew lub krzewów z obszarów wpisanych do rejestru jako parki, ogrody czy inne formy zaprojektowanej zieleni.
Jednocześnie z ogólnego obowiązku uzyskiwania pozwoleń konserwatorskich (w ramach tzw. "innych działań") oficjalnie wykreślono:
prowadzenie robót górniczych w sąsiedztwie zabytku wpisanego do rejestru,
wycinkę drzew/krzewów z zabytkowych parków i ogrodów, jeśli powód usunięcia jest inny niż prowadzenie bezpośrednich prac konserwatorskich i restauratorskich.
Co to oznacza dla rynku?
Dla właścicieli zabytkowych kamienic, przedsiębiorców chcących otworzyć lokal w historycznym centrum miasta, a także dla deweloperów budujących w strefach ochrony konserwatorskiej, 3 czerwca 2026 roku to data graniczna. Przejście na system 60-dniowego okna decyzyjnego powinno zlikwidować wielomiesięczne przestoje inwestycyjne, które dotychczas były zmorą polskiego rynku nieruchomości i renowacji.