Jak założyć spółdzielnię uczniowską? Kluczowa rola dyrektora i opiekuna
Do założenia spółdzielni uczniowskiej musi zebrać się tylko 5 uczniów danej placówki/szkoły, którzy ukończyli 13 lat (w przypadku małoletniego ucznia musi być dodatkowo pisemna zgoda rodziców). Założyciele muszą przekazać dyrektorowi placówki/szkoły listę ze swoimi danymi wraz z ewentualnymi zgodami rodziców oraz projektem statutu spółdzielni. Należy podkreślić, że spółdzielnia uczniowska nie może istnieć bez zgody dyrektora placówki/szkoły, która wyrażona powinna być po uzgodnieniu warunków prowadzenia spółdzielni z założycielami.
Dodatkowo obowiązkiem dyrektora placówki/szkoły jest wyznaczenie nauczyciela spośród nauczycieli zatrudnionych w placówce/szkole, po wyrażeniu na piśmie zgody przez nauczyciela na opiekuna spółdzielni. Obowiązkiem opiekuna jest przede wszystkim monitorowanie działalności spółdzielni, udzielanie pomocy członkom spółdzielni w jej prowadzeniu, nadzorowanie dokumentacji i rozliczeń finansowych spółdzielni.
Bez KRS i pełnej księgowości – wyłączenie ze skomplikowanych wymogów
Spółdzielnia uczniowska nie będzie posiadała osobowości prawnej i nie będzie podlegała wpisowi do Krajowego Rejestru Sądowego. Będzie prowadziła uproszczoną księgowość, gdyż nie będzie miała obowiązku prowadzenia ksiąg rachunkowych i nie będzie sporządzała sprawozdań wymaganych przepisami Ustawy z dnia 29 września 1994 roku o rachunkowości.
Statut spółdzielni uczniowskiej – obligatoryjna treść i uchwalenie
Obowiązkiem założycieli Spółdzielni jest ustanowienie statutu, który określać musi nazwę spółdzielni, przedmiot jej działalności, wysokość wpisowego, sposób nabywania, i utraty członkostwa oraz przyczyny utraty członkostwa w spółdzielni, prawa i obowiązki członków spółdzielni, zadania i kompetencje organów spółdzielni, okres ich kadencji oraz tryb ich obsadzania i odwoływania przed upływem kadencji, zasady dokonywania zmian statutu, a także gospodarowania mieniem spółdzielni.
Przepisy stanowią, że pierwszy statut Spółdzielni musi zostać uchwalony większością głosów. Przepisy statutu nie mogą być odmienne od tego co stanowią przepisy Prawo oświatowe.
Członkostwo i zasady finansowe: Wpisowe, darmowa praca i zakaz podziału zysku
Przepisy określają, że spółdzielnia musi zrzeszać minimum 5 członków. Kandydat na członka spółdzielni zobowiązany będzie uiścić wpisowe w maksymalnej wysokości 10 zł, które przeznaczone musi być na działalność statutową spółdzielni. Należy podkreślić, że wpisowe nie podlega nigdy zwrotowi. Co ważne, praca na rzecz spółdzielni jest darmowa i członkowie spółdzielni nie będą otrzymywać wynagrodzenia z tytułu pracy. Każda nadwyżka finansowa uzyskana w wyniku działalności Spółdzielni może być tylko przeznaczana na działalność statutową, żadną inną.
Organy spółdzielni: Zarząd, komisja rewizyjna i walne zgromadzenie
Członkowie spośród siebie będą zmuszeni wybrać zarząd, który będzie kierował działalnością spółdzielni oraz reprezentował ją na zewnątrz a także komisję rewizyjną, która będzie sprawować kontrolę i nadzór nad działalnością spółdzielni.
Obok organów spółdzielni - zarządu i komisji rewizyjnej przepisy ustanawiają również walne zgromadzenie, które ma być najwyższym organem spółdzielni.
Ochrona danych osobowych w uczniowskich inicjatywach
Spółdzielnia będzie miała prawo przetwarzać dane osobowe w zakresie niezbędnym do prowadzenia działalności statutowej.
Kiedy następuje likwidacja spółdzielni uczniowskiej?
Prawo Oświatowe reguluje również kwestię ewentualnej likwidacji spółdzielni. Przepisy przewidują zamknięty katalog przypadków, w których Spółdzielnia przechodzi w stan likwidacji, tj.:
- Spółdzielnia w sposób trwały nie może zebrać minimum 5 członków;
- Spółdzielnia w sposób trwały nie jest w stanie prowadzić działalności statutowej;
- dyrektor uznał działalność Spółdzielni za niezgodną ze statutem szkoły/placówki;
- likwidacja albo przekształcenie szkoły/placówki uniemożliwiające dalsze prowadzenie Spółdzielni.
Rozdysponowanie mienia zlikwidowanej spółdzielni
Mienie zlikwidowanej Spółdzielni musi zostać przeznaczone albo na cele statutowe szkoły/placówki w przypadku, gdy nie ma wystarczającej liczby członków, nie jest w stanie prowadzić działalności statutowej lub działalność Spółdzielni jest niezgodna ze statutem szkoły/placówki albo na cele statutowe organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz młodzieży wskazanej w uchwale walnego zgromadzenia spółdzielni.
Przepisy przejściowe: Do kiedy należy dostosować dotychczasowe statuty?
Spółdzielnie uczniowskie, które istniały jeszcze przed wejściem w życie znowelizowanej Ustawy - Prawo oświatowe muszą dostosować swoje statuty do znowelizowanej ustawy najdalej do dnia 1 września 2027 roku.
Autorką artykułu jest adw. Marzena Klimczak.