Kodeks wykroczeń

Art.  18. Katalog kar za wykroczenia

• Karami są:
  • 1) areszt;
  • 2) ograniczenie wolności;
  • 3) grzywna;
  • 4) nagana.

Art.  19. Kara aresztu

• Kara aresztu trwa najkrócej 5, najdłużej 30 dni; wymierza się ją w dniach.

Art.  20. Kara ograniczenia wolności

• § 1. Kara ograniczenia wolności trwa 1 miesiąc.
• § 2. W czasie odbywania kary ograniczenia wolności ukarany:
  • 1) nie może bez zgody sądu zmieniać miejsca stałego pobytu;
  • 2) jest obowiązany do wykonywania nieodpłatnej kontrolowanej pracy na cele społeczne;
  • 3) ma obowiązek udzielania wyjaśnień dotyczących przebiegu odbywania kary.

Art.  21. Nieodpłatna kontrolowana praca na cele społeczne

• § 1. Obowiązek określony w art. 20  § 2 pkt 2 polega na wykonywaniu nieodpłatnej kontrolowanej pracy na cele społeczne w odpowiednim zakładzie pracy, placówce służby zdrowia, opieki społecznej, organizacji lub instytucji niosącej pomoc charytatywną lub na rzecz społeczności lokalnej w wymiarze od 20 do 40 godzin.
• § 2. W stosunku do osoby zatrudnionej organ orzekający, zamiast obowiązku określonego w § 1, może orzec potrącenie od 10 do 25 % wynagrodzenia za pracę na rzecz Skarbu Państwa albo na cel społeczny wskazany przez organ orzekający; w okresie odbywania kary ukarany nie może rozwiązać bez zgody sądu stosunku pracy.
• § 3. (uchylony)

Art.  22. Dodatkowe obowiązki przy karze ograniczenia wolności

• Wymierzając karę ograniczenia wolności, organ orzekający może zobowiązać ukaranego do:
  • 1) naprawienia w całości albo w części szkody wyrządzonej wykroczeniem;
  • 2) przeproszenia pokrzywdzonego.

Art.  23. Zastępcza kara aresztu za karę ograniczenia wolności

• § 1. Jeżeli ukarany uchyla się od odbywania kary ograniczenia wolności lub wykonania nałożonych na niego obowiązków, a także w przypadku gdy ukarany wykonał część kary ograniczenia wolności, sąd zarządza wykonanie zastępczej kary aresztu w wymiarze odpowiadającym karze ograniczenia wolności pozostałej do wykonania, przyjmując, że jeden dzień zastępczej kary aresztu jest równoważny dwóm dniom kary ograniczenia wolności.
• § 2. Na postanowienie w przedmiocie zarządzenia wykonania zastępczej kary aresztu przysługuje zażalenie.

Art.  24. Grzywna

• § 1. Grzywnę wymierza się w wysokości od 20 do 5.000 złotych, chyba że ustawa stanowi inaczej.
• § 1a. Za wykroczenia określone w art. 82  § 1–3, 4 i 5, art. 86  § 1, 1a i 2, art. 86b  § 1, art. 86c , art. 87  § 1, art. 92  § 1 i 2, art. 92a  § 2, art. 92b , art. 93  § 1, art. 94  § 1, art. 96  § 3 lub art. 97a  grzywnę wymierza się w wysokości do 30 000 złotych.
• § 2. Jeżeli za wykroczenie popełnione w celu osiągnięcia korzyści majątkowej wymierzono karę aresztu, orzeka się obok tej kary również grzywnę, chyba że orzeczenie grzywny nie byłoby celowe.
• § 3. Wymierzając grzywnę, bierze się pod uwagę dochody sprawcy, jego warunki osobiste i rodzinne, stosunki majątkowe i możliwości zarobkowe.

Art.  25. Zamiana grzywny na pracę społecznie użyteczną lub zastępczą karę aresztu

• § 1. Jeżeli egzekucja grzywny okazała się bezskuteczna lub z okoliczności sprawy wynika, że byłaby ona bezskuteczna, sąd może zamienić grzywnę na pracę społecznie użyteczną, określając czas jej trwania. Praca społecznie użyteczna trwa najkrócej tydzień, najdłużej 2 miesiące. Przepisy art. 20  § 2 i art. 21  § 1 stosuje się odpowiednio.
• § 2. Jeżeli egzekucja grzywny okazała się bezskuteczna lub z okoliczności sprawy wynika, że byłaby ona bezskuteczna, sąd zarządza wykonanie zastępczej kary aresztu, gdy:
  • 1) ukarany oświadczy, że nie wyraża zgody na podjęcie pracy społecznie użytecznej zamienionej na podstawie § 1 albo uchyla się od jej wykonania, lub
  • 2) zamiana grzywny na pracę społecznie użyteczną jest niemożliwa lub niecelowa.
• § 3. Zarządzając wykonanie zastępczej kary aresztu sąd przyjmuje, że jeden dzień zastępczej kary aresztu jest równoważny grzywnie od 20 do 150 złotych; kara zastępcza nie może przekroczyć 30 dni aresztu.
• § 4. Na postanowienie w przedmiocie kar zastępczych, o których mowa w § 1 i 2, przysługuje zażalenie.

Art.  26. Negatywne przesłanki orzekania kary aresztu lub zastępczej kary aresztu

• Nie można wymierzyć kary aresztu lub zastępczej kary aresztu, jeżeli warunki osobiste sprawcy uniemożliwiają odbycie tej kary.

Art.  27. Uwolnienie od zastępczej kary aresztu lub jej zmniejszenie

• § 1. Od zastępczej kary aresztu lub wykonywania pracy, o której mowa w art. 25  § 1, sprawca może być uwolniony w każdym czasie przez wpłacenie kwoty pieniężnej przypadającej jeszcze do uiszczenia.
• § 2. Jeżeli grzywna została uiszczona w części, karę zastępczą zmniejsza się w sposób odpowiadający stosunkowi kwoty zapłaconej w wysokości grzywny.

Art.  28. Środki karne

• § 1. Środkami karnymi są:
  • 1) zakaz prowadzenia pojazdów;
  • 2) przepadek przedmiotów;
  • 3) nawiązka;
  • 4) obowiązek naprawienia szkody;
  • 5) podanie orzeczenia o ukaraniu do publicznej wiadomości w szczególny sposób;
  • 6) inne środki karne określone przez ustawę.
• § 2. Środki karne można orzec, jeżeli są one przewidziane w przepisie szczególnym, a orzeka się je, jeżeli przepis szczególny tak stanowi.
• § 3. Przepadek przedmiotów można orzec, choćby zachodziła okoliczność wyłączająca ukaranie sprawcy.
• § 4. Obowiązek naprawienia szkody orzeka się w sposób określony w przepisie szczególnym.

Art.  29. Zakaz prowadzenia pojazdów

• § 1. Zakaz prowadzenia pojazdów wymierza się w miesiącach lub latach, na okres od 6 miesięcy do 3 lat.
• § 2. Orzekając zakaz prowadzenia pojazdów określa się rodzaj pojazdu, którego zakaz dotyczy.
• § 3. Zakaz, o którym mowa w § 1, obowiązuje od uprawomocnienia się orzeczenia.
• § 4. Na poczet zakazu prowadzenia pojazdów zalicza się okres zatrzymania prawa jazdy lub innego dokumentu uprawniającego do prowadzenia pojazdu.

Art.  30. Przepadek przedmiotów

• § 1. Przepadek przedmiotów obejmuje narzędzia lub inne przedmioty, które służyły lub były przeznaczone do popełnienia wykroczenia, a jeżeli przepis szczególny tak stanowi - także przedmioty pochodzące bezpośrednio lub pośrednio z wykroczenia.
• § 2. Przepadek przedmiotów niebędących własnością sprawcy wykroczenia można orzec tylko wtedy, gdy przepis szczególny tak stanowi.
• § 3. Przepadek przedmiotów następuje z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia.
• § 4. Przedmioty objęte przepadkiem przechodzą na własność Skarbu Państwa, chyba że ustawa stanowi inaczej.
• § 5. Przepadku nie orzeka się, jeżeli byłoby to niewspółmierne do wagi popełnionego wykroczenia, chyba że chodzi o przedmiot pochodzący bezpośrednio z wykroczenia.

Art.  31. Podanie orzeczenia do publicznej wiadomości w szczególny sposób

• § 1. Podanie orzeczenia o ukaraniu do publicznej wiadomości w szczególny sposób orzeka się wtedy, gdy może to mieć znaczenie wychowawcze.
• § 2. Środek karny określony w § 1 polega na ogłoszeniu orzeczenia w zakładzie pracy, w uczelni, w miejscu zamieszkania ukaranego, w innym właściwym miejscu lub w inny stosowny sposób. Ogłoszenie może nastąpić na koszt ukaranego.

Art.  32. Nawiązka nas rzecz pokrzywdzonego

• Nawiązkę orzeka się na rzecz pokrzywdzonego w wypadkach przewidzianych w przepisach szczególnych.

Art.  33. Ogólne dyrektywy wymiaru kary za wykroczenia

• § 1. Organ orzekający wymierza karę według swojego uznania, w granicach przewidzianych przez ustawę za dane wykroczenie, oceniając stopień społecznej szkodliwości czynu i biorąc pod uwagę cele kary w zakresie społecznego oddziaływania oraz cele zapobiegawcze i wychowawcze, które ma ona osiągnąć w stosunku do ukaranego.
• § 2. Wymierzając karę, organ orzekający bierze pod uwagę w szczególności rodzaj i rozmiar szkody wyrządzonej wykroczeniem, stopień winy, pobudki, sposób działania, stosunek do pokrzywdzonego, jak również właściwości, warunki osobiste i majątkowe sprawcy, jego stosunki rodzinne, sposób życia przed popełnieniem i zachowanie się po popełnieniu wykroczenia.
• § 3. Jako okoliczności łagodzące uwzględnia się w szczególności:
  • 1) działanie sprawcy wykroczenia pod wpływem ciężkich warunków rodzinnych lub osobistych;
  • 2) działanie sprawcy wykroczenia pod wpływem silnego wzburzenia wywołanego krzywdzącym stosunkiem do niego lub do innych osób;
  • 3) działanie z pobudek zasługujących na uwzględnienie;
  • 4) prowadzenie przez sprawcę nienagannego życia przed popełnieniem wykroczenia i wyróżnianie się spełnianiem obowiązków, zwłaszcza w zakresie pracy;
  • 5) przyczynienie się lub staranie się sprawcy o przyczynienie się do usunięcia szkodliwych następstw swego czynu.
• § 4. Jako okoliczności obciążające uwzględnia się w szczególności:
  • 1) (uchylony)
  • 2) działanie sprawcy w celu osiągnięcia bezprawnej korzyści majątkowej;
  • 3) działanie w sposób zasługujący na szczególne potępienie;
  • 4) (uchylony)
  • 5) uprzednie ukaranie sprawcy za podobne przestępstwo lub wykroczenie;
  • 6) chuligański charakter wykroczenia;
  • 7) działanie pod wpływem alkoholu, środka odurzającego lub innej podobnie działającej substancji lub środka;
  • 8) popełnienie wykroczenia na szkodę osoby bezradnej lub osoby, której sprawca powinien okazać szczególne względy;
  • 9) popełnienie wykroczenia we współdziałaniu z małoletnim.
• § 5. Przepisy § 1-4 stosuje się odpowiednio do środków karnych.

Art.  34. Indywidualizacja wymiaru kary i środka karnego za wykroczenie

• Okoliczności wpływające na wymiar kary i środka karnego uwzględnia się tylko co do osoby, której dotyczą.

Art.  35. Zasada preferencji orzekania kar wolnościowych

• Jeżeli ustawa daje możność wyboru między aresztem a inną karą, areszt można orzec tylko wtedy, gdy czyn popełniono umyślnie, a zarazem za orzeczeniem kary aresztu przemawia waga czynu lub okoliczności sprawy świadczą o demoralizacji sprawcy albo sposób jego działania zasługuje na szczególne potępienie.

Art.  36. Kara nagany

• § 1. Naganę można orzec wtedy, gdy ze względu na charakter i okoliczności czynu lub właściwości i warunki osobiste sprawcy należy przypuszczać, że zastosowanie tej kary jest wystarczające do wdrożenia go do poszanowania prawa i zasad współżycia społecznego.
• § 2. Nie można orzec nagany za wykroczenie o charakterze chuligańskim.

Art.  37. Nawiązka w przypadku wykroczenia o charakterze chuligańskim

• Jeżeli wykroczeniem o charakterze chuligańskim została wyrządzona szkoda, można orzec nawiązkę do wysokości 1.000 złotych na rzecz pokrzywdzonego albo na rzecz Polskiego Czerwonego Krzyża lub na inny cel społeczny wskazany przez organ orzekający.

Art.  37a. Uchylony

Art.  38. Recydywa wielokrotna

• § 1. Ukaranemu co najmniej dwukrotnie za podobne wykroczenia umyślne, który w ciągu dwóch lat od ostatniego ukarania popełnia ponownie podobne wykroczenie umyślne, można wymierzyć karę aresztu, choćby było zagrożone karą łagodniejszą.
• § 2. Kierującemu pojazdem mechanicznym ukaranemu za wykroczenie określone w art. 86  § 1a i 2, art. 86b  § 1, art. 86c , art. 87  § 1, art. 92  § 2, art. 92a  § 2, art. 92b , art. 94  § 1 albo art. 97a , który w ciągu dwóch lat od ostatniego prawomocnego ukarania popełnia to samo wykroczenie, wymierza się karę grzywny w wysokości nie niższej niż dwukrotność dolnej granicy ustawowego zagrożenia.

Art.  39. Nadzwyczajne złagodzenie kary lub odstąpienie od wymierzenia kary

• § 1. W wypadkach zasługujących na szczególne uwzględnienie można - biorąc pod uwagę charakter i okoliczności czynu lub właściwości i warunki osobiste sprawcy - zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary albo odstąpić od wymierzenia kary lub środka karnego.
• § 2. Nadzwyczajne złagodzenie polega na wymierzeniu kary poniżej dolnej granicy ustawowego zagrożenia albo kary łagodniejszego rodzaju.
• § 3. (uchylony)
• § 4. W razie odstąpienia od wymierzenia kary można zastosować do sprawcy środek oddziaływania społecznego, mający na celu przywrócenie naruszonego porządku prawnego lub naprawienie wyrządzonej krzywdy, polegający zwłaszcza na przeproszeniu pokrzywdzonego, uroczystym zapewnieniu niepopełniania więcej takiego czynu albo zobowiązania sprawcy do przywrócenia stanu poprzedniego.