Mandat za przekroczenie prędkości
W przypadku wykroczeń drogowych istotne znaczenie ma ewidencja kierujących naruszających przepisy ruchu drogowego. Przepisy przewidują co do zasady pięcioletni termin usuwania danych o naruszeniu. Na dzień 18 sierpnia 2026 r. trwa jednak jeszcze okres przejściowy związany z technicznym przekazywaniem tych danych do centralnej ewidencji kierowców. Termin wdrożenia rozwiązań technicznych wyznaczono na 4 września 2026 r.
Czymś innym są dane o samym naruszeniu, a czymś innym punkty karne. Informacje o punktach podlegają odrębnym zasadom i co do zasady są usuwane po roku, przy uwzględnieniu przepisów dotyczących sposobu uiszczenia grzywny.
Zniknięcie punktów nie oznacza więc automatycznego usunięcia wszystkich informacji o wykroczeniu.
Skąd wzięły się trzy lata?
Trzyletni termin rzeczywiście znajduje się w ustawie o policji, ale dotyczy konkretnego rejestru wykroczeń, a nie wszystkich mandatów.
Art. 20f ustawy o policji obejmuje określone wykroczenia przeciwko mieniu, m.in. niektóre czyny dotyczące kradzieży, paserstwa czy zniszczenia mienia. Dane w tym rejestrze co do zasady usuwa się po trzech latach od ich wprowadzenia. W określonych sytuacjach mogą jednak zostać usunięte wcześniej, a pojawienie się danych o kolejnym czynie objętym rejestrem może mieć wpływ na dalsze przechowywanie wcześniejszych informacji.
Nie jest to więc rejestr wszystkich mandatów, a tym bardziej wszystkich wykroczeń drogowych.
Co z KSIP?
Policja korzysta z różnych systemów i zbiorów informacji, w tym z Krajowego Systemu Informacyjnego Policji (KSIP). Nie ma jednak zasady, że każdy mandat pozostaje w KSIP przez trzy, pięć czy dziesięć lat.
W przypadku danych, do których zastosowanie ma ustawa z 14 grudnia 2018 r. o ochronie danych osobowych przetwarzanych w związku z zapobieganiem i zwalczaniem przestępczości, znaczenie ma również art. 13 ust. 1 tej ustawy. Zgodnie z nim właściwe organy mogą przetwarzać dane osobowe wyłącznie w zakresie niezbędnym do realizacji uprawnienia lub spełnienia obowiązku wynikającego z przepisu prawa. Oznacza to, że samo istnienie informacji w policyjnym systemie nie stanowi samoistnej podstawy do jej przechowywania bezterminowo.
Jeżeli przepisy szczególne określają okres przechowywania lub usunięcia danych, to właśnie te przepisy wyznaczają odpowiednie zasady.
Art. 16 ust. 1 tej ustawy przewiduje, że administrator dokonuje weryfikacji danych w terminach określonych w przepisach szczególnych, a jeżeli takich terminów nie określono: nie rzadziej niż co 10 lat od dnia zebrania, uzyskania, pobrania lub aktualizacji danych. Weryfikacja ma służyć ustaleniu, czy istnieją dane, których dalsze przechowywanie jest zbędne. Bo dane zbędne co do zasady się usuwa.
Dlatego 10 lat nie jest ogólnym okresem przechowywania mandatu w KSIP. Jest to, w przypadkach objętych art. 16 ust. 1, najpóźniejszy termin okresowej weryfikacji, jeżeli przepisy szczególne nie przewidują własnego terminu.
Po jakim czasie mandat jest „niebyły”?
To jeszcze inna sprawa. W przypadku zwykłych wykroczeń art. 46 Kodeksu wykroczeń przewiduje, że ukaranie uważa się za niebyłe po dwóch latach od wykonania, darowania albo przedawnienia wykonania kary.
Nie oznacza to jednak, że po dwóch latach wszystkie dokumenty i informacje o zdarzeniu muszą zostać usunięte ze wszystkich policyjnych systemów.
Zamieszanie może wynikać z rocznego terminu dotyczącego mandatu. Taki przepis znajduje się w Kodeksie karnym skarbowym i dotyczy wykroczeń skarbowych, a nie zwykłych wykroczeń, takich jak przekroczenie prędkości.
Czy policja pamięta o mandacie na zawsze?
Nie. Nie jest tak, że każde wykroczenie pozostaje w policyjnych systemach do końca życia.
Nie można jednak powiedzieć również, że wszystko znika po roku, trzech czy pięciu latach. Zapłacenie mandatu nie oznacza automatycznego usunięcia wszystkich informacji o zdarzeniu.
W przypadku wykroczenia drogowego dane o naruszeniu podlegają co do zasady pięcioletniemu terminowi usunięcia, a punkty karne odrębnym, krótszym zasadom. Trzyletni termin z ustawy o policji dotyczy natomiast szczególnego rejestru określonych wykroczeń przeciwko mieniu.
Najważniejsze pytanie brzmi więc nie „czy mandat wisi w systemie?”, lecz: w jakim systemie znajdują się dane, w jakim celu są przetwarzane, jaka jest podstawa prawna ich przetwarzania i jaki przepis określa termin ich przechowywania, weryfikacji lub usunięcia?
W przypadku danych objętych ustawą z 14 grudnia 2018 r. dodatkową gwarancję stanowi art. 13 ust. 1: właściwy organ może przetwarzać dane tylko w zakresie niezbędnym do realizacji uprawnienia lub obowiązku wynikającego z prawa. Z kolei art. 16 określa mechanizm okresowej weryfikacji danych i usuwania tych, których dalsze przechowywanie jest zbędne, jeżeli nie wynika z przepisów szczególnych inny termin.
UWAGA: Niniejszy artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i edukacyjny. Nie stanowi on porady prawnej. W celu uzyskania wiążącej interpretacji i oceny Twojej indywidualnej sytuacji, skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem lub radcą prawnym.